Mamlakat miqyosi · Ijtimoiy masʼuliyat · 2025-yil dekabr
Shimoliy Kipr Turk Respublikasi shahar rivojlanishi va yangilanishi strategiyasi
ND İmar TDMMB shaharsozlik komissiyasi bilan birgalikda Shimoliy Kipr Turk Respublikasi uchun shahar rivojlanishi va yangilanishi strategiyasini ijtimoiy masʼuliyat doirasida tayyorladi. Hisobot milliy rejaning aholi boʻyicha farazlari allaqachon oshib ketganini koʻrsatadi va ofat xavfi, sohilga bosim hamda eskirgan hududlar uchun yaxlit yangilash doirasini, Lefkosha (Nikosiya)da esa sinov loyihalarini taklif qiladi.
Kontekst
Sharqiy Oʻrta yer dengizidagi joylashuvi Shimoliy Kiprni Taraqqiyot yoʻli, Bir makon – bir yoʻl hamda Hindiston–Fors koʻrfazi–Yevropa yoʻlaklari kesishmasiga qoʻyadi. Hisobot 2015-yildan beri Turkiyadan yiliga taxminan 75 mln m³ suv yetkazayotgan Tinchlik suvi loyihasi, 2023-yilda ochilgan Erjan aeroportining yangi terminali va rejalashtirilgan dengiz osti energiya kabelini kelgusi aholi punktlari qarorlari uchun asos sifatida koʻradi.
Ssenariylar va uslub
Uchta ssenariy solishtirildi: joriy tendensiyalar, koʻp markazli rivojlanish, qarash va oʻziga xoslik. Variantlar SWOT, PESTLE, BEEM va ekonometrik tahlillar yordamida barqarorlik, chidamlilik, funksionallik-amalga oshirish va dizayn-estetika mezonlari boʻyicha baholandi.
Yetti strategik yoʻnalish
- Tabiat bilan uygʻun shahar dizayni va ekologik sigʻim
- Qishloq hududlari va kichik aholi punktlari: oziq-ovqat yoʻlaklari, ekoqishloqlar, qishloq turizmi
- Transport, logistika va raqamli infratuzilma integratsiyasi
- Ijtimoiy uy-joy va davlat xizmatlaridan adolatli foydalanish
- Madaniy landshaft, tarixiy meros va oʻziga xoslik
- Iqlim inqirozi va tabiiy ofatlarga chidamli rejalashtirish
- Institutsional tuzilma, boshqaruv va ishtirok
Lefkoshadagi sinov yangilash hududlari
- Qalʼa ichiArabahmet, Taxtaqalʼa va Yangi masjid atrofi. Qarash: “Yashayotgan qalʼa ichi”; restavratsiya, mustahkamlash, fasadlarni tiklash va Katta xon–Saroyoni oʻqi boʻylab jamoat joylarini yangilash.
- Hamitkoy – Xaspolat kirish hududi30 000 kishi uchun 210 ga yangi shahar hududi; yalpi 140, sof 285 kishi/ga; 105 ga turar joy (55 %), 95 ga ijtimoiy obyektlar (45 %).
- Kichik Qaymaqli – GyochmenkoyTartibsiz zich turar joylarni aralash foydalaniladigan, qulay mahallaga aylantirish.
- Qizilbosh – Qaymaqli sanoat hududiBir-biriga aralashgan sanoat va turar joyni ajratib yangilash.
- Ortakoy – MetexonShaharning rejali kengayish hududi.
- Gyonyeli – Lefkosha oraligʻiAlaykoy chorrahasi atrofidagi oʻtish hududini tartibga solish.
Harakatlar rejasi
Rejalashtirish va qonunchilik
Yangi yaxlit fazoviy rejalashtirish qonuni; barcha aholi punktlari uchun GAT asosidagi xavf xaritalari; sohil, ofatga chidamli hududlar va qishloq merosi uchun shaharsozlik qoʻllanmalari.
Jismoniy ishlar va investitsiyalar
Gʻozimagʻusa va Guzelyurtda logistika markazlari; Lefkosha, Iskele va Girneda ofatga chidamli ijtimoiy uy-joy; soy oʻzanlari boʻylab toshqindan himoya va dam olish yoʻlaklari.
Institutsional va jamoatchilik salohiyati
Mahalliy boshqaruvda rejalashtirish boʻlimlari va texnik oʻqitish; aholi ishtiroki uchun “Shahar uygʻunligi markazlari”.